فصل ششم توجه به شگفتيها و عجايب سرزمينها ذكر عجايب و شگفتيها در رمانها و داستانها و حتى در كتابهاى تاريخ قديم معمول بوده است و مورخين مىخواسته‌اند به اين وسيله نوشتهء خود را مورد توجه خوانندگان قرار دهند . آثارى مانند عجايب المخلوقات ، سندبادنامه ، اسكندرنامه نمونه‌هايى از اين نوع تأليفات هستند . در قرن چهارم هجرى قمرى روحيه جستجوگرى علمى و كشف حقايق در مردم تقويت شد . آنان با شوق و شور به داستانهاى عجيبى كه دريانوردان از درياى چين ، هند و بلاد دوردست نقل مىكردند ، گوش فرامىدادند . « 1 » جستجوى عجايب بلاد كه طبعا جالب و گاه خيال‌انگيز است ، موجب شد كه مسلمانان به سفرنامه‌ها و بعضا كتب جغرافيايى مشحون از اغراقهاى گزاف‌آميز و داستانهاى شگفت‌انگيز با ديدهء ترديد بنگرند . گفته‌اند نخستين كتاب دربارهء طلسمات و عجايب تأليف بلنياس حكيم ( نديم و جليس اسكندر ) است . كتاب او الگوى عجايب‌نويسان جهان شد . « 2 » يكى از كهنترين كتب دربارهء شگفتيهاى جهان در دوران اسلامى كتاب عجايب البلدان « 3 » نوشته ابو المؤيد بلخى است كه قسمتى از نوشته‌هاى او را نويسندهء تاريخ سيستان در كتابش آورده است . « 4 »

--> ( 1 ) . تمدن اسلامى در قرن چهارم هجرى ؛ ج 2 ، ص 13 . ( 2 ) . مجمل التواريخ و القصص ؛ ص 129 تا 131 . ( 3 ) . اين كتاب به نامهاى « عجايب الاشياء » و « عجايب الدنيا » نيز معروف است . ( 4 ) . عجايب‌نامه ؛ ( در پاورقى ) ص 16 و 17 .